Tersine Mentorluk Nedir? Program Nasıl Kurulur?
Tersine mentorluk, kıdemsiz bir çalışanı mentor, üst düzey bir yöneticiyi menti olarak eşleştirir. Kıdemsiz kişi, yöneticide eksik olan uzmanlığı ve bakış açısını paylaşır; bu genellikle teknoloji, müşteriler, kültür ya da kapsayıcılıkla ilgilidir. Program, kıdemsiz mentoru da bir lider olarak geliştirir (Murphy, Human Resource Management, 2012).
Bu rehber kökeni, konuları, geleneksel mentorluktan farkını ve gerçekten bir şeyi değiştiren bir programın nasıl yürütüleceğini anlatıyor.
Tersine mentorluk nereden çıktı?
Resmî uygulama genellikle 1999’da General Electric’teki Jack Welch’e dayandırılır. İnternet becerisi zayıf olan Welch, kendisine öğretecek genç bir çalışan buldu ve yöneticilerine de aynısını yapmalarını söyledi (ABA Journal, 2004).
Kıdemsiz çalışanların yöneticilerine yeni araçları anlatması çok daha eski bir şeydir. GE’nin eklediği, yönetimin desteklediği bilinçli bir programdı.
Kapsam o zamandan beri genişledi. İlk programlar teknolojiyle ilgiliydi. Bugün birçoğu, açığın beceri değil yaşanmış deneyim olduğu kapsayıcılık, müşteri içgörüsü ve kültür konularını da kapsıyor.
Eşleşmeler ne konuşur?
Kıdemsiz kişinin birinci elden uzman olduğu ve yöneticinin gerçek bir kör noktası olan konuları seçin. Programların çoğunu dört tema kapsar:
- Dijital araçlar ve yapay zekâ. Genç çalışanların yapay zekâ asistanlarını, iş birliği araçlarını ve sosyal platformları gerçekte nasıl kullandığı. Bir eğitim değil, alışkanlıklara bir bakış.
- Müşteriler. Daha genç ya da farklı bir kesimin ürünleri nasıl bulduğu, karşılaştırdığı ve değerlendirdiği. O kesimden bir mentor, araştırma özetinden fazlasını bilebilir.
- Kapsayıcılık. Yeterince temsil edilmeyen bir gruptan biri için burada çalışmanın nasıl olduğu: hangi toplantılar kapalı hissettiriyor, hangi politikalar amaçlanandan farklı karşılanıyor. Bu konu en çok psikolojik güvenlik isteyendir.
- Yeni çalışma biçimleri. Hibrit ekipler, eş zamanlı olmayan çalışma, kariyerinin başındakilerin geri bildirim ve kariyer adımları hakkında nasıl düşündüğü.
Her konuyu sınayın: yönetici bunu bir kurstan ya da rapordan da aynı ölçüde öğrenebilir mi? Evetse zayıf bir konudur.
Geleneksel mentorluktan farkı ne?
İşleyiş aynı görünür: iki kişi arasında düzenli sohbetler. Dinamik ise neredeyse tersine döner.
| Geleneksel mentorluk | Tersine mentorluk | |
|---|---|---|
| Mentor kim | Daha kıdemli kişi | Belirli bir uzmanlığı olan daha kıdemsiz kişi |
| Gündemi kim belirler | Ağırlıkla mentinin hedefleri | Mentinin öğrenme hedefi; içerik mentorda |
| Asıl amaç | Mentinin kariyer gelişimi | Yöneticinin öğrenmesi; kıdemsiz mentor için görünürlük |
| Tipik konular | Kariyer yolları, liderlik, kurum | Teknoloji, müşteriler, kapsayıcılık, yeni çalışma biçimleri |
| Güç dengesi | Hiyerarşiyi izler | Hiyerarşiye ters işler, bu yüzden korunmalıdır |
| En büyük risk | Mentorun ders anlatması | Kıdemli tarafın sessizce kontrolü ele alması |
İyi bir tersine mentorluk iki yönlüdür. Kıdemsiz mentor, tepede kararların nasıl alındığını öğrenir; bu meşru bir kazanımdır. Bazı kurumlar buna karşılıklı mentorluk der. Kıdemsiz kişinin bilgisi merkezde kaldığı sürece tersine mentorluktur.
Tersine mentorluk programı nasıl yürütülür?
Olağan iş yeri dinamikleri tersine mentorluğun aleyhine işler; bu yüzden daha fazla tasarım ister.
-
Somut bir hedef koyun. “Yöneticilerin ekiplerin kullandığı yapay zekâ araçlarını anlamasına yardım etmek” bir hedeftir. “Kuşaklar arası diyalog” değildir. Altı ay sonra yöneticilerin neyi farklı yapması gerektiğini yazın.
-
Eşleşmeleri bilinçli seçin. Yöneticiler atanmamalı, gönüllü olmalı. Kıdemsiz mentorları konu uzmanlıkları ve açık konuşacak özgüvenleri için seçin. İki kural uygulayın: raporlama ilişkisi olmasın, ideali aynı yönetim zincirinde bile olmasınlar; gerçek bir kıdem farkı olsun. Farklı departmanlar açık konuşmayı kolaylaştırır. Bkz. mentor-menti eşleştirme rehberi, roller ters çevrilmiş olarak.
-
İlk görüşmeden önce güvenliği kurun. İki tarafı ayrı ayrı bilgilendirin. Yöneticiler öğrenen taraftır: sorar, dinler ve not alır; değerlendirme yapmaz. Kıdemsiz mentorların, söylediklerinin performans değerlendirmelerini etkilemeyeceğine dair bir güvenceye ihtiyacı vardır; bunu iki yönlü bir gizlilik anlaşmasıyla destekleyin. Onlara yukarıya geri bildirim vermek üzerine kısa bir oturum yapın.
-
Eşleşmelere bir seans rehberi verin. Altı seans için:
-
- seans: temel kurallar, yöneticinin öğrenme hedefi, kıdemsiz mentorun konuya bakışı.
- 2.–4. seanslar: her biri tek tema, kıdemsiz mentorun yönetiminde, yönetici için küçük bir deneme.
-
- seans: yöneticinin ne denediği, ne olduğu, neyin hâlâ belirsiz kaldığı.
-
- seans: şimdi neyin değişeceği, her birinin ne öğrendiği, devam edilip edilmeyeceği.
Gündemin sahibi kıdemsiz mentordur. Yönetici soruları, kıdemsiz mentor içeriği getirir.
-
-
Süreyi ve sıklığı sabitleyin. Altı ay, iki ila dört haftada bir, 45–60 dakika. Üç kez erteleyen bir yönetici çok net bir mesaj verir. Yöneticinin asistanından bu saatleri yönetim kurulu toplantısı gibi korumasını isteyin.
-
Neyin değiştiğini ölçün. Eşleşmelerin görüştüğünü kontrol edin, sonra ara noktada ve sonda iki tarafa sorun: yönetici ne öğrendi ve bununla ne yaptı? Somut eylemleri toplayın: gözden geçirilen bir politika, benimsenen bir araç, değişen bir toplantı formatı. Kıdemsiz mentorlara anonim bir ankette kendilerini güvende ve duyulmuş hissedip hissetmediklerini sorun.
Genel açılış adımları için mentorluk programı nasıl başlatılır, tersine mentorluğun diğer formatlarla birlikte nasıl kurgulanacağı için şirket içi mentorluk rehberine bakın.
Sık yapılan hatalar
Göstermelik programlar. CEO bir yeni mezunla öğle yemeği yer, bir fotoğraf paylaşılır, arkası gelmez. Kıdemsiz çalışanlar bunu fark eder. Çözüm: yazılı bir hedef, en az altı seans ve görünür bir takip.
Hiyerarşinin geri sızması. Yönetici kendi gündemini getirir, kariyer tavsiyesi verir ya da “burada işler öyle yürümez” diye yanıt verir. Ara noktada buna dikkat edin ve yöneticiyle doğrudan konuşun.
Güvensiz dürüstlük. Kıdemsiz bir mentorun eleştirisi yöneticisine ulaşırsa program herkes için biter. Gizliliği açık, karşılıklı ve uygulanan bir kural yapın.
Bedava danışmanlık. Görüşmeleri bakış açısı üzerine tutun. Bir yönetici için proje işi, ayrı ve tanınan bir görev olmalı.
Aynı kişilere yüklenmek. Kapsayıcılık programları çoğu zaman aynı birkaç çalışandan yönetimi tekrar tekrar bilgilendirmesini ister. Katılımı sınırlayın, mentorları dönüşümlü belirleyin ve bu emeği resmî olarak tanıyın.
Takdir olmaması. Üst düzey bir yöneticiye mentorluk yapmak hazırlık ve cesaret ister. Bunu performans görüşmelerinde anın, bir sertifika verin ve eski mentorları bir sonraki dönemi tasarlamaya davet edin.
Tersine mentorluğu Mentornity’de yürütmek
Mentornity’nin eşleştirmesinde departman ya da yönetici alanında zorunlu bir Farklı kuralı tanımlayabilirsiniz; bu, raporlama hatlarını ayrı tutar. Seanslar mentor ve menti için ayrı brifler taşır; böylece kıdemsiz mentor ve yönetici kendi yönergelerini alır. Her seans, görüşme öncesi ve sonrası sorular içerebilir. Hatırlatmalar geride kalanlara ulaşır, raporlar kimin görüştüğünü gösterir.
Şirket içi mentorluk yazılımı sayfasına bakın. 10 kullanıcıya kadar ücretsiz olduğu için küçük bir pilotun maliyeti yok. Diğer format rehberleri rehberler sayfasında.