Mentorluk Sözlüğü: 43 Temel Mentorluk Terimi

Mentorluk sözlüğü, bir mentorluk programını yürütürken ya da programa katılırken kullanılan terimlerin kısa ve sade tanımlarını bir araya getiren listedir. Bu sözlük, mentor ve menti kavramlarından eşleştirmeye, dönemden tersine mentorluğa, Kirkpatrick modelinden ROI’ye kadar 43 mentorluk terimini alfabetik sırayla açıklıyor.

Aynı kelime İK’da, üniversitede ve bir kuluçka merkezinde farklı anlamlara gelebiliyor. Terimlerde baştan anlaşmak; program önerisi yazarken, mentorları bilgilendirirken ve sonuçları raporlarken zaman kazandırır. Her maddenin altında, varsa konuyu ayrıntılı anlatan rehberin bağlantısı var. Tüm kütüphane mentorluk rehberleri sayfasında.

En çok karıştırılan mentorluk terimleri hangileri?

Beş rol, diğerlerinden çok daha sık birbirine karışır. Fark büyük ölçüde ilişkiyi kimin yönlendirdiğinde ve ilişkinin amacında yatar.

Bu sözlüğü nasıl kullanmalısınız?

Program tasarlamadan önce bir kez okuyun, sonra belgelerinizi tutarlı tutmak için kullanın:

1. Programınızda kullanacağınız terimleri seçin (örneğin “görüşme” mi “seans” mı) ve onlardan şaşmayın.
2. Başvuru formunda, mentorluk sözleşmesinde ve e-postalarda aynı kelimeleri kullanın.
3. Rolleri yalnızca topluluğunuz zaten başka bir kelime kullanıyorsa (“danışman”, “rehber” gibi) yeniden adlandırın.
4. Programa özgü terimlerinizi bu listeye ekleyip mentor eğitiminde paylaşın.

A

Akran mentorluğu

Yeni yöneticiler, aynı sınıftaki öğrenciler ya da aynı ekibin üyeleri gibi benzer seviyedeki kişiler arasında yürüyen mentorluk. Her kişi hem mentor hem menti olabilir.

Ayrıntılı bilgi: Akran mentorluğu

Ara kontrol (check-in)

Program ekibiyle bir ikili ya da mentorla menti arasında yapılan kısa, planlı temas. Amaç görüşmelerin gerçekleştiğini ve hedeflerin yolunda olduğunu teyit etmektir; düzenli ara kontroller duraksayan ikilileri erken yakalar.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programında katılım

B

Başvuru formu

Mentor ve mentilerin programa katılmak için doldurduğu form. Seçim ve eşleştirmede kullanılacak hedef, deneyim, beceri, uygunluk ve tercih gibi bilgileri toplar.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk başvuru formu

Beklenti getirisi (ROE)

Programın, destekçilerinin başlangıçta beklediklerini söylediği sonuçları verip vermediğini soran değerlendirme yaklaşımı. Sonuçların parayla ifade edilmesinin zor olduğu durumlarda sık kullanılır.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk sonuçları nasıl raporlanır?

Beyaz etiket (white label)

Bir yazılımın müşterinin kendi markasıyla, yani kendi alan adı, logosu, renkleri ve e-posta göndericisiyle çalıştığı kurulum. Katılımcılar tedarikçinin adını değil kurumun programını görür.

Ç

Çalışan kaynak grubu (ERG)

Kadınlar, ebeveynler ya da LGBTİ+ çalışanlar gibi ortak bir kimlik veya deneyim etrafında kurulan, gönüllü ve çalışanların yönettiği grup. Birçok ERG üyeleri için kendi mentorluk ya da sponsorluk programını yürütür.

Ayrıntılı bilgi: Kapsayıcılık mentorluğu

D

Dönem (kohort)

Programa birlikte başlayıp birlikte bitiren katılımcı grubu. Dönemler hâlinde çalışmak, program ekibinin herkesi aynı aşamada karşılamasını, eğitmesini, takip etmesini ve değerlendirmesini sağlar.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı nasıl başlatılır?

Durumsal mentorluk

Yeni bir role, bir sunuma ya da bir pazarlığa hazırlanmak gibi belirli bir ihtiyaç veya an için yapılan kısa süreli mentorluk. Durum çözüldüğünde sona erer.

E

E-mentorluk

Ağırlıklı olarak çevrim içi, yani görüntülü görüşme, mesajlaşma ya da bir mentorluk platformu üzerinden yürüyen mentorluk; sanal mentorluk da denir. Mentor ile mentinin aynı şehirde ya da saat diliminde olma zorunluluğunu kaldırır.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk yazılımı nedir?

Eşleştirme

Mentileri uygun mentorlarla bir araya getirme süreci. Program ekibi tarafından elle, katılımcıların bir listeden seçmesiyle ya da profilleri karşılaştıran kurallar ve algoritmalarla yapılabilir.

Ayrıntılı bilgi: Mentor–menti eşleştirme

Eşleştirme kriterleri

Hangi mentorun hangi mentiye uygun olduğuna karar vermek için kullanılan ölçütler: hedefler, beceriler, deneyim, departman, şehir, dil ve uygunluk gibi. Programlar genellikle olmazsa olmaz kriterleri tercih edilenlerden ayırır.

Ayrıntılı bilgi: Mentor menti eşleştirme anketi

F

Flaş mentorluk

Uzun vadeli bağlılık gerektirmeyen tek bir mentorluk görüşmesi ya da kısa bir görüşme dizisi. Belirli bir soruya yanıt aramak, ağ kurmak ya da daha uzun bir eşleşmenin işleyip işlemeyeceğini sınamak için uygundur.

Ayrıntılı bilgi: Flaş mentorluk

G

Gayriresmî mentorluk

Bir program, eşleştirme ya da sabit süre olmadan kendiliğinden oluşan mentorluk ilişkisi. Çoğu zaman biri daha deneyimli bir meslektaşından tavsiye ister ve sohbetler devam eder.

Ayrıntılı bilgi: Mentor nasıl bulunur?

Gönüllü katılım (opt-in)

Kişilerin programa atanmak yerine kendi isteğiyle katıldığı model. Gönüllü katılımcılar daha istekli olduğu için mentorluk programlarının çoğu bu modeli kullanır.

Ayrıntılı bilgi: Programa mentor bulma

Grup mentorluğu

Bir ya da birkaç mentorun ortak bir tema etrafında küçük bir menti grubuyla görüştüğü format. Sınırlı sayıdaki kıdemli deneyimi daha çok kişiye ulaştırır ve mentilerin birbirinden öğrenmesini sağlar.

Ayrıntılı bilgi: Grup mentorluğu

H

Hızlı mentorluk (speed mentoring)

Mentilerin farklı mentorlarla, çoğu zaman 10-15 dakikalık birkaç kısa sohbet arasında dönüşümlü geçtiği etkinlik formatı. Ağ kurmak ya da uzun vadeli bir mentor seçmek için kullanılır.

Ayrıntılı bilgi: Hızlı mentorluk

K

Kapanış

Bir mentorluk ilişkisinin ya da program döneminin planlı sonu. İyi bir kapanışta ilerlemenin konuşulduğu son bir görüşme, programa geri bildirim ve ikilinin gayriresmî olarak devam edip etmeyeceğine dair net bir karar yer alır.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programını yönetmek

Kariyer mentorluğu

Kişinin kariyer yoluna odaklanan mentorluk: yön seçmek, terfiye hazırlanmak, rol değiştirmek ya da yeni bir sektöre girmek. Şirket içi ve mezun programlarının en yaygın odağıdır.

Kirkpatrick modeli

Donald Kirkpatrick’in geliştirdiği, eğitim ve gelişim programlarını dört düzeyde değerlendiren çerçeve: tepki, öğrenme, davranış ve sonuçlar. Birçok ekip mentorluk değerlendirmesini bu modele göre kurgular.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı değerlendirme

Koçluk

Genellikle eğitimli ve çoğu zaman ücretli bir koçun yürüttüğü, tanımlı bir performans ya da davranış hedefine odaklanan yapılandırılmış gelişim ilişkisi. Mentorluktan farklı olarak koçun, danışanın alanında deneyimli olması gerekmez.

Ayrıntılı bilgi: Koçluk ve Mentorluk

M

Menti

Mentorluk alan kişi. Hedefleri menti belirler, görüşmelere hazırlanır ve aradaki adımları atar; mentor bu çabayı deneyimi ve geri bildirimiyle destekler.

Ayrıntılı bilgi: Menti Nedir?

Mentor

Bilgisini, bakış açısını ve dürüst geri bildirimini paylaşarak bir mentinin gelişimine destek olan daha deneyimli kişi. Kelime, Homeros’un Odysseia destanında Odysseus’un oğluna yol gösteren dostu Mentor’dan gelir.

Ayrıntılı bilgi: Mentor nedir, ne değildir?

Mentor eğitimi

Mentorların program öncesinde ve sırasında hazırlanması. Genellikle programın amaçlarını, mentorun rolünü ve sınırlarını, dinleme ve soru sorma becerilerini, gizliliği ve zor durumların nasıl ele alınacağını kapsar.

Ayrıntılı bilgi: Mentor eğitimi

Mentorluk

Daha deneyimli bir kişinin düzenli sohbetlerle daha az deneyimli birinin gelişimine destek olduğu ilişki. Yolunu bir müfredat değil mentinin hedefleri çizer ve genellikle birkaç ay sürer.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk Nedir?

Mentorluk çemberi

Genellikle bir ya da iki mentorun yönlendirdiği, ortak konuları konuşmak için düzenli olarak bir araya gelen küçük ve süreklilik taşıyan grup. Üyeler hem mentordan öğrenir hem de birbirine destek olur.

Ayrıntılı bilgi: Grup mentorluğu

Mentorluk görüşmesi

Mentor ile menti arasındaki tek bir buluşma; seans da denir. Görüşmeler çoğu zaman ilerleme özeti, tek bir ana konu ve üzerinde anlaşılan sonraki adımlardan oluşan bir gündem etrafında kurulur.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk seansları nasıl yapılandırılır?

Mentorluk programı

Mentor ve mentileri bir araya toplayan, eşleştiren, belirli bir süre boyunca görüşmelerini destekleyen ve sonuçlarını değerlendiren yapılandırılmış girişim. Şirketler, üniversiteler, kuluçka merkezleri ve topluluklar yürütür.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı nasıl başlatılır?

Mentorluk sözleşmesi

Mentor ve mentinin hedeflerini, görüşme sıklığını, iletişim kanallarını, gizlilik kurallarını ve ilişkinin nasıl biteceğini yazıya döktüğü kısa belge. İmzalanabilir ya da yalnızca sözlü olarak kabul edilebilir.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk sözleşmesi örneği

Mentorluk yazılımı

Bir mentorluk programını tek yerden yürüten uygulama: başvurular, eşleştirme, görüşme planlama, görüşme takibi, hatırlatmalar ve raporlama. Program birkaç ikiliden büyüdüğünde tabloların ve e-postanın yerini alır.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk yazılımı nasıl seçilir

Mezun mentorluğu

Bir okul ya da üniversite mezunlarının öğrencilere veya yeni mezunlara mentorluk yaptığı program. Genellikle mezun ilişkileri ya da kariyer merkezi yürütür; odakta kariyer, sektör seçimi ve okuldan iş hayatına geçiş vardır.

Ayrıntılı bilgi: Mezun mentorluk programı

O

Onboarding buddy (uyum arkadaşı)

Yeni bir çalışana ilk haftalarında ya da aylarında işe alışması için atanan çalışma arkadaşı. Pratik soruları yanıtlar ve kişileri tanıştırır; mentorluktan daha hafif ve daha kısadır.

Ayrıntılı bilgi: Onboarding buddy programı

P

Pilot program

Daha geniş bir lansmandan önce tasarımı sınamak için sınırlı bir grupla, sınırlı bir süre yürütülen ilk ve küçük program. Pilot; eşleştirmede, zamanlamada ve destekte neyin düzeltilmesi gerektiğini gösterir.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı teklif örneği

Program değerlendirmesi

Mentorluk programının hedeflerine ulaşıp ulaşmadığını ölçme süreci. Genellikle katılım verilerini, katılımcı anketlerini ve lansmandan önce destekçilerle üzerinde anlaşılan sonuç ölçütlerini birleştirir.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı değerlendirme

Program koordinatörü

Mentorluk programını gündelik olarak yürüten kişi; program yöneticisi ya da sorumlusu da denir. Katılımcıları toplar, eşleşmeleri onaylar, hatırlatmalar gönderir, soruları yanıtlar ve sonuçları raporlar.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programını yönetmek

Protégé

Menti için kullanılan eski bir kelime; Fransızcada korunan kişi anlamına gelir. Mentorun kişiyi koruduğu ya da kolladığı izlenimini verebildiği için programların çoğu bugün menti kelimesini tercih eder.

Ayrıntılı bilgi: Menti Nedir?

R

Resmî mentorluk

Tanımlı hedefleri, başvuru süreci, eşleştirmesi, belirli bir süresi ve değerlendirmesi olan yapılandırılmış bir program üzerinden yürüyen mentorluk. Gayriresmî mentorluğun karşıtıdır.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı nasıl başlatılır?

S

SMART hedefler

Belirli, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zamana bağlı hedefler. Birçok program, ilerlemenin konuşulup ölçülebilmesi için mentilerden başlangıçta bir ya da iki SMART hedef yazmalarını ister.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk hedef belirleme formu

Sponsorluk

Kıdemli bir yöneticinin etkisini birini savunmak için kullandığı ilişki; örneğin onu terfiye ya da görünür bir projeye önermek. Mentor tavsiye verir; sponsor kişi adına harekete geçer.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk ve sponsorluk farkı

T

Tek oturum açma (SSO)

Kişilerin bir uygulamaya, kurumun kimlik sağlayıcısı gibi mevcut kurumsal hesaplarıyla giriş yapmasını sağlayan yöntem. Ayrı şifre ihtiyacını ortadan kaldırır ve erişimin BT tarafından merkezden yönetilmesini sağlar.

Tersine mentorluk

Daha genç ya da daha az kıdemli bir kişinin daha kıdemli birine mentorluk yaptığı format. Konular genellikle teknoloji, yeni çalışma alışkanlıkları ya da farklı bir kuşağın veya grubun deneyimidir.

Ayrıntılı bilgi: Tersine mentorluk

Ü

Üçlü mentorluk

Üç katılımcılı format: bir mentor ve iki menti ya da farklı bir bakış açısı getiren ikinci bir mentorla birlikte bir mentor ve bir menti. Grubu küçük tutarken farklı bakış açıları ekler.

Y

Yatırım getirisi (ROI)

Bir programın maliyeti ile yarattığı finansal değerin karşılaştırılması; çoğu zaman oran ya da yüzde olarak ifade edilir. Mentorlukta değer genellikle çalışanı elde tutma ya da terfi gibi sonuçlardan tahmin edilir.

Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı ROI

Yeniden eşleştirme

Bir eşleşme yürümediğinde, örneğin uyumsuzluk, takvim çakışması ya da birinin ayrılması nedeniyle, yeni bir mentor ya da menti atanması. Net ve kimseyi suçlamayan bir yeniden eşleştirme süreci katılımcıları programda tutar.

Ayrıntılı bilgi: Mentor–menti eşleştirme

Buradan sonra ne okumalı?

Program kuruyorsanız mentorluk programı nasıl başlatılır ve mentor-menti eşleştirme rehberi ile başlayın. Bir program yürütüyorsanız Mentornity başvuruları, mentor eşleştirmeyi, görüşme planlamayı ve raporlamayı tek yerde toplar ve 10 kullanıcıya kadar ücretsizdir.