Mentorluk Sözlüğü: 43 Mentorluk Terimi ve Tanımı
Mentorluk sözlüğü, mentorluk programlarında kullanılan terimleri kısa tanımlarıyla listeler. Bu sözlük 43 terimi alfabetik sırayla açıklıyor. Aynı kelime İK’da, üniversitede ve bir hızlandırıcıda farklı anlamlara gelebilir. Bir teklif yazmadan ya da mentorları bilgilendirmeden önce terimlerde anlaşın. Varsa her maddenin altında daha ayrıntılı bir rehberin bağlantısı var; tüm kütüphane mentorluk rehberlerimizde.
Sık karıştırılan terimler
| Terim | Kim destek olur | Ana odak | Tipik biçim |
|---|---|---|---|
| Mentorluk | Daha deneyimli bir gönüllü | Mentinin kendi hedefleri ve gelişimi | Birkaç aya yayılan düzenli sohbetler |
| Koçluk | Eğitimli, çoğu zaman ücretli bir koç | Tanımlı bir performans ya da davranış hedefi | Belirli sayıda yapılandırılmış seans |
| Sponsorluk | Etkisi olan kıdemli bir yönetici | Görünürlük, terfi, fırsatlar | Çoğu zaman kişinin görmediği ortamlarda savunuculuk |
| Onboarding buddy | Aynı ekipten ya da lokasyondan bir çalışma arkadaşı | İlk haftalarda işe alışma | Günlük sorulara gayriresmî yardım |
| Akran mentorluğu | Benzer seviyede bir meslektaş | Karşılıklı destek ve sorun çözme | Sırayla destek veren eşleşmeler ya da küçük gruplar |
Formatlar ne kadar sürdükleri açısından da farklıdır.
- Hızlı mentorluk
- Flaş mentorluk
- Durumsalİhtiyaç karşılanana kadar
- Onboarding buddyİlk haftalar ya da aylar
- Resmî mentorlukBelirli bir program dönemi
- Gayriresmî mentorlukSabit bir bitişi yok
Bu sözlüğü programınızda kullanmak
- Kelimelerinizi seçin, örneğin “menti” mi “protégé” mi, “seans” mı “görüşme” mi, ve onlardan şaşmayın.
- Başvuru formunda, sözleşmede ve e-postalarda aynı kelimeleri kullanın.
- Rolleri yalnızca topluluğunuz zaten başka bir kelime kullanıyorsa (“danışman” gibi) yeniden adlandırın.
- Programa özgü terimleri, mentor eğitiminde verdiğiniz listeye ekleyin.
A
Akran mentorluğu
Yeni yöneticiler ya da aynı sınıftaki öğrenciler gibi benzer seviyedeki kişiler arasında yürüyen mentorluk. Her kişi hem mentor hem menti olabilir.
Ayrıntılı bilgi: Akran mentorluğu
Ara kontrol (check-in)
Program ekibiyle bir eşleşme ya da mentorla menti arasında yapılan kısa, planlı temas. Görüşmelerin yapıldığını teyit eder ve duraklayan eşleşmeleri erken yakalar.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programında katılım
B
Başvuru formu
Mentor ve mentilerin programa katılmak için doldurduğu form. Seçim ve eşleştirmenin ihtiyaç duyduğu bilgileri toplar: hedefler, deneyim, beceriler, müsaitlik ve tercihler.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk başvuru formu
Beklenti getirisi (ROE)
Destekçilerin başarıyı baştan tanımladığı ve programın buna göre değerlendirildiği yaklaşım. Sonuçları parayla ifade etmenin zor olduğu durumlarda sık kullanılır.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk sonuçları nasıl raporlanır
Beyaz etiket (white label)
Yazılımın müşterinin kendi markasıyla çalışması: alan adı, logo, renkler ve e-posta göndericisi. Katılımcılar tedarikçinin adını değil, kurumun programını görür.
Ç
Çalışan kaynak grubu (ERG)
Kadınlar, ebeveynler ya da LGBTİ+ çalışanlar gibi ortak bir kimlik ya da deneyim etrafında kurulan, gönüllü ve çalışanların yönettiği grup. Bazı ERG’ler üyeleri için mentorluk ya da sponsorluk programı yürütür.
Ayrıntılı bilgi: Kapsayıcılık ve ERG mentorluğu
D
Dönem (kohort)
Programa birlikte başlayıp birlikte bitiren katılımcı grubu. Herkes aynı aşamada olduğu için oryantasyon, ara kontroller ve değerlendirme birlikte yapılır.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı nasıl başlatılır
Durumsal mentorluk
Yeni bir rol, bir sunum ya da bir pazarlık gibi belirli bir ihtiyaç için yapılan kısa süreli mentorluk. Durum çözülünce sona erer.
E
E-mentorluk
Ağırlıklı olarak çevrim içi yürüyen mentorluk: görüntülü görüşme, mesajlaşma ya da bir mentorluk platformu üzerinden. Sanal mentorluk da denir.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk yazılımı nedir
Eşleştirme
Mentileri uygun mentorlarla bir araya getirmek. Program ekibi bunu elle yapabilir, katılımcılar bir listeden seçebilir ya da kurallar profilleri karşılaştırabilir.
Ayrıntılı bilgi: Mentor ve menti nasıl eşleştirilir
Eşleştirme kriterleri
Hangi mentorun hangi mentiye uyduğuna karar vermek için kullanılan ölçütler: hedefler, beceriler, departman, şehir, dil ve müsaitlik gibi. Programlar olmazsa olmazları olsa iyi olurlardan ayırır.
Ayrıntılı bilgi: Eşleştirme anketi şablonu
F
Flaş mentorluk
Uzun vadeli taahhüt gerektirmeyen tek bir mentorluk görüşmesi ya da kısa bir görüşme dizisi. Belirli sorular, ağ kurmak ya da daha uzun bir eşleşmenin işe yarayıp yaramayacağını görmek için uygundur.
Ayrıntılı bilgi: Flaş mentorluk
G
Gayriresmî mentorluk
Program, eşleştirme ya da sabit süre olmadan kendiliğinden oluşan mentorluk ilişkisi. Çoğu zaman biri daha deneyimli bir meslektaşından tavsiye isteyince başlar.
Ayrıntılı bilgi: Mentor nasıl bulunur
Gönüllü katılım (opt-in)
Kişilerin programa atanmak yerine kendi isteğiyle katıldığı model.
Ayrıntılı bilgi: Program için mentor bulma
Grup mentorluğu
Bir ya da birkaç mentorun ortak bir tema etrafında küçük bir menti grubuyla görüşmesi. Mentiler birbirinden de öğrenir.
Ayrıntılı bilgi: Grup mentorluğu
H
Hızlı mentorluk (speed mentoring)
Mentilerin birkaç mentorla, örneğin her biriyle 10–15 dakika, sırayla kısa sohbetler yaptığı etkinlik. Ağ kurmak ya da uzun vadeli bir mentor seçmek için kullanılır.
Ayrıntılı bilgi: Hızlı mentorluk
K
Kapanış
Bir mentorluk ilişkisinin ya da program döneminin planlı sonu. İlerlemenin konuşulduğu son bir görüşmeyi, programa geri bildirimi ve gayriresmî olarak devam edip etmeme kararını içerir.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı nasıl yönetilir
Kariyer mentorluğu
Kariyer yoluna odaklanan mentorluk: yön seçmek, terfiye hazırlanmak, rol değiştirmek ya da yeni bir sektöre girmek.
Kirkpatrick modeli
Donald Kirkpatrick’in geliştirdiği, eğitimi dört düzeyde değerlendiren çerçeve: tepki, öğrenme, davranış ve sonuçlar (Kirkpatrick Partners). Mentorluk değerlendirmesini kurgulamak için de kullanılabilir.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı değerlendirme
Koçluk
Eğitimli ve çoğu zaman ücretli bir koçla, tanımlı bir performans ya da davranış hedefine yönelik yapılandırılmış ilişki. Mentordan farklı olarak koçun, danışanın alanında deneyimli olması gerekmez.
Ayrıntılı bilgi: Koçluk ve mentorluk arasındaki farklar
M
Menti
Mentorluk alan kişi. Hedefleri menti belirler, görüşmelere hazırlanır ve aradaki adımları atar.
Ayrıntılı bilgi: Menti nedir?
Mentor
Bir mentinin gelişmesine yardım etmek için bilgisini, bakış açısını ve dürüst geri bildirimini paylaşan daha deneyimli kişi. Kelime, Homeros’un Odysseia destanında Odysseus’un oğluna göz kulak olsun diye bıraktığı dostu Mentor’dan gelir.
Ayrıntılı bilgi: İyi bir mentor nasıl olur
Mentor eğitimi
Mentorların program öncesinde ve sırasında hazırlanması. Programın hedeflerini, mentorun rolünü ve sınırlarını, dinleme ve soru sormayı, gizliliği ve zor durumları kapsar.
Ayrıntılı bilgi: Mentor eğitimi
Mentorluk
Daha deneyimli bir kişinin, düzenli sohbetlerle daha az deneyimli birinin gelişmesine yardım ettiği ilişki. Bir müfredatı değil, mentinin hedeflerini izler.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk nedir?
Mentorluk çemberi
Bir ya da iki mentorun yönlendirdiği, ortak konular üzerine düzenli olarak bir araya gelen küçük grup. Üyeler mentordan öğrenirken birbirine de destek olur.
Ayrıntılı bilgi: Grup mentorluğu
Mentorluk görüşmesi
Mentor ile menti arasındaki tek bir buluşma; seans da denir. Çoğu zaman bir gündem etrafında kurulur: ilerleme özeti, bir ana konu ve sonraki adımlar.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk seansı nasıl yapılandırılır
Mentorluk programı
Mentor ve mentileri bulup eşleştiren, belirli bir süre boyunca görüşmelerini destekleyen ve sonuçlarını değerlendiren yapılandırılmış girişim.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı nasıl başlatılır
Mentorluk sözleşmesi
Mentor ve mentinin hedeflerini, görüşme sıklığını, iletişim kanallarını, gizliliği ve ilişkinin nasıl biteceğini yazdığı kısa belge.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk sözleşmesi örneği
Mentorluk yazılımı
Bir mentorluk programını tek yerden yürüten uygulama: başvurular, eşleştirme, görüşme planlama, seans takibi, hatırlatmalar ve raporlama.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk yazılımı nasıl seçilir
Mezun mentorluğu
Bir okul ya da üniversite mezunlarının öğrencilere veya yeni mezunlara mentorluk yaptığı program. Genellikle mezun ilişkileri ya da kariyer merkezi yürütür; odakta okuldan iş hayatına geçiş vardır.
Ayrıntılı bilgi: Mezun mentorluk programı
O
Onboarding buddy
Yeni bir çalışana ilk haftaları ya da ayları için atanan çalışma arkadaşı. Pratik soruları yanıtlar ve tanıştırmalar yapar; mentorluktan daha hafif ve daha kısadır.
Ayrıntılı bilgi: Onboarding buddy programı
P
Pilot program
Daha geniş bir lansmandan önce tasarımı sınamak için sınırlı bir grupla, sınırlı bir süre yürütülen küçük ilk sürüm.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı teklif örneği
Program değerlendirmesi
Programın hedeflerine ulaşıp ulaşmadığını ölçmek. Genellikle katılım verilerini, katılımcı anketlerini ve lansmandan önce destekçilerle anlaşılan sonuç ölçütlerini birleştirir.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı değerlendirme
Program koordinatörü
Programı gündelik olarak yürüten kişi; program yöneticisi ya da sorumlusu da denir. Katılımcıları bulur, eşleşmeleri onaylar, hatırlatma gönderir ve sonuçları raporlar.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı nasıl yönetilir
Protégé
Menti için kullanılan eski bir kelime; Fransızcada korunan kişi demektir. Mentorun kişiyi koruduğu ya da kolladığı izlenimini verdiği için programların çoğu menti kelimesini tercih eder.
Ayrıntılı bilgi: Menti nedir?
R
Resmî mentorluk
Tanımlı hedefleri, başvurusu, eşleştirmesi, belirli bir süresi ve değerlendirmesi olan bir program üzerinden yürüyen mentorluk. Gayriresmî mentorluğun karşıtıdır.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı nasıl başlatılır
S
SMART hedefler
Belirli, ölçülebilir, ulaşılabilir, ilgili ve zamana bağlı hedefler. Mentiler ilerlemeyi konuşabilmek için başlangıçta çoğu zaman bir iki SMART hedef yazar.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk hedef belirleme formu
Sponsorluk
Kıdemli bir yöneticinin etkisini birini savunmak için kullanması; örneğin onu terfiye önermek. Mentor tavsiye verir, sponsor kişi adına harekete geçer.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk ve sponsorluk farkı
T
Tek oturum açma (SSO)
Kişilerin mevcut kurumsal hesaplarıyla giriş yapmasını sağlayan yöntem. Ayrı şifre ihtiyacını kaldırır ve erişimi BT’nin merkezden yönetmesini sağlar.
Tersine mentorluk
Daha az kıdemli birinin daha kıdemli birine mentorluk yapması. Konular genellikle teknoloji, yeni çalışma alışkanlıkları ya da farklı bir kuşağın veya grubun deneyimidir.
Ayrıntılı bilgi: Tersine mentorluk
Ü
Üçlü mentorluk
Üç katılımcılı format: bir mentor ve iki menti ya da farklı bakış açıları getiren iki mentor ve bir menti.
Y
Yatırım getirisi (ROI)
Bir programın maliyetinin yarattığı finansal değerle karşılaştırılması; çoğu zaman oran ya da yüzde olarak verilir. Mentorlukta değer, çalışanı elde tutma gibi sonuçlardan tahmin edilir.
Ayrıntılı bilgi: Mentorluk programı yatırım getirisi
Yeniden eşleştirme
Bir eşleşme yürümediğinde, örneğin uyumsuzluk, takvim çakışması ya da birinin ayrılması sonrasında yeni bir mentor ya da menti atanması. Kimseyi suçlamayan bir süreç insanları programda tutar.
Ayrıntılı bilgi: Mentor ve menti nasıl eşleştirilir
Buradan sonra
Program kuruyorsanız mentorluk programı nasıl başlatılır ve mentor ve menti nasıl eşleştirilir rehberleriyle başlayın. Mentornity başvuruları, mentor eşleştirmeyi, görüşme planlamayı ve raporlamayı yürütür ve 10 kullanıcıya kadar ücretsizdir.